Kutuplardaki derin buzul katmanları, insanların varoluşundan çok önceki bir mikrobiyal yaşam alanını gizliyor. Yüzyıllardır sessizce bekleyen bu canlılar, iklim değişikliği ile birlikte ortaya çıkma tehlikesiyle karşı karşıya. Küresel ısınmanın etkisiyle, donmuş toprak katmanları çözülmeye başlarken, antik patojenler gün yüzüne çıkıyor ve bu durum, gıda güvenliğimizi tehdit eder hale geliyor.
Son yapılan bilimsel araştırmalar, bu antik mikroorganizmaların mutfaklarımızdaki temel gıda maddelerine saldırabileceğini ortaya koyuyor. Özellikle kutup bölgelerine yakın tarım arazilerinin artan kullanımı, bu tehlikeli mikroplar için yeni bir yaşam alanı oluşturuyor. İklim değişikliğinin etkisiyle sıcaklıklar yükseldikçe, tarım üreticileri kuzeydeki yeni topraklara yöneliyor. Ancak bu, yıllardır bekleyen patojenler için geniş bir yayılma olanağı anlamına geliyor.
Kore Kutup Araştırmaları Enstitüsü’nden bilim insanları, Alaska’nın Seward Yarımadası’ndan aldıkları donmuş toprak örneklerini laboratuvar ortamında incelemeye başladı. Yaklaşık 90 gün boyunca çözülmeye bırakılan bu numunelerde, bazı bakteri türlerinin hızla çoğaldığı tespit edildi. Özellikle patates bitkisine zarar veren “Pseudomonas” bakterisi, çözünme sürecinde diğer mikroorganizmaları geride bırakarak hızlı bir şekilde yayılım gösterdi. Araştırmacılar, bu bakterileri sağlıklı patates yumrularına enjekte ettiklerinde, ürünlerin hızla bozulup çamur haline dönüştüğünü gözlemledi.
Ancak patatesler tek başına tehdit altında değil. Grönland’daki 140 bin yıllık buz çekirdekleri incelendiğinde, domates mozaik virüsünün varlığı tespit edildi. Bu virüs, sadece domatesleri değil; biber, salatalık, pancar ve marul gibi birçok gıda ürününe de zarar verebilir.
Fransa’daki Aix-Marseille Üniversitesi’nden araştırmacılar, 2022 yılında Sibirya’daki donmuş arazilerden aldıkları örneklerle bu alanda önemli veriler elde etti. Bu çalışmada, 48 bin 500 yıl öncesine ait en eski patojenlerden biri de dahil olmak üzere 13 virüs yeniden aktif hale getirildi. Ayrıca, 27 bin yıllık bir mamut dışkısı ve yoğun mamut tüyü içeren topraklardan üç yeni virüs izole edildi. Bu virüslere “Pithovirus mammoth”, “Pandoravirus mammoth” ve “Megavirus mammoth” isimleri verildi.
Donmuş bir Sibirya kurdunun mide içeriği incelendiğinde ise “Pacmanvirus lupus” adlı başka bir antik virüs tespit edildi. On binlerce yıl boyunca donmuş kalan bu mikroorganizmalar, laboratuvar ortamında aktive edildikten sonra bile tek hücreli bir amibi enfekte edebilecek düzeyde canlılık gösterdi. 2023 yılında “Viruses” dergisinde yayımlanan detaylı rapor, buzların erimesi ile bu bilinmeyen yapıların doğaya salınmasının kaçınılmaz olduğunu vurguluyor.
Kutuplardaki insan nüfusunun artması ve endüstriyel yatırımların çoğalması, bu tehlikelerin ortaya çıkma olasılığını artırıyor. 2016 yılında Sibirya’nın Yamal Yarımadası’nda sıcaklıkların artması sonucu eriyen toprakta ortaya çıkan bir şarbon vakası, yüz binlerce hayvanın ölümüne ve bir çocuğun hayatını kaybetmesine yol açmıştı. Bu olay, kutuplardaki gizli tehlikelerin ciddiyetini gözler önüne seriyor. Gıda güvenliği adına yapılması gerekenler artık acil bir gereklilik haline geliyor.
